โรคอัลไซเมอร์

โรคอัลไซเมอร์ (Alzheimer’s Disease)

              โรคที่เกิดจากความเสื่อมของระบบประสาท ที่ส่งผลต่อสมองเป็นหลัก ทำให้ความจำ ทักษะการคิด และการรับรู้โดยรวมลดลงไปทีละน้อย ถือเป็นรูปแบบของภาวะสมองเสื่อมที่พบได้บ่อยที่สุดในผู้สูงอายุ โดยเฉลี่ยแล้วผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์จะมีชีวิตอยู่ได้ประมาณ 4-8 ปี แต่บางรายอาจมีชีวิตอยู่ได้นานถึง 20 ปี ขึ้นอยู่กับปัจจัยต่างๆ โรคอัลไซเมอร์มีการดำเนินโรคอย่างช้าๆ แบ่งออกเป็น 3 ระยะหลัก ดังนี้

ระยะที่ 1: ระยะเริ่มต้น (Early Stage / Mild Alzheimer’s)

               ผู้ป่วยยังสามารถใช้ชีวิตได้อย่างอิสระ ยังสามารถขับรถ ทำงาน และเข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมได้ แต่จะเริ่มรู้สึกว่าตนเองมีปัญหาเรื่องความจำ ซึ่งอาการในระยะนี้อาจไม่ชัดเจนนัก แต่คนใกล้ชิดและแพทย์สามารถสังเกตเห็นได้

ระยะที่ 2: ระยะกลาง (Middle Stage / Moderate Alzheimer’s)

                   เป็นระยะที่ยาวนานที่สุด อาจกินเวลาหลายปี เมื่อโรคดำเนินไป ผู้ป่วยจะต้องการการดูแลมากขึ้น อาการสมองเสื่อมจะชัดเจนขึ้น ผู้ป่วยอาจสับสนคำพูด รู้สึกหงุดหงิดหรือโกรธ และมีพฤติกรรมที่ไม่คาดคิด

ระยะที่ 3: ระยะรุนแรง (Late Stage / Severe Alzheimer’s)

               ระยะสุดท้าย อาการสมองเสื่อมจะรุนแรงมาก ผู้ป่วยจะสูญเสียความสามารถในการตอบสนองต่อสิ่งแวดล้อม ไม่สามารถสนทนาได้ และในที่สุดจะไม่สามารถควบคุมการเคลื่อนไหวได้ ผู้ป่วยอาจยังพูดคำหรือวลีได้บ้าง แต่การสื่อสารเรื่องความเจ็บปวดจะเป็นเรื่องยาก

ข้อสังเกตสำคัญ

                  1. การดำเนินโรคแตกต่างกันในแต่ละคน อาจมีอาการหรือความก้าวหน้าของโรคที่แตกต่างกัน ระยะต่างๆ อาจทับซ้อนกันได้

                  2. การเปลี่ยนแปลงในสมองเริ่มต้นหลายปีก่อนที่จะมีอาการใดๆ ปรากฏ ช่วงเวลานี้เรียกว่า Preclinical Alzheimer’s Disease

                  3. การตรวจพบเร็วมีความสำคัญ หากสังเกตเห็นอาการตั้งแต่ระยะแรก ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและวางแผนการดูแลรักษาที่เหมาะสม ซึ่งจะช่วยชะลอการดำเนินของโรคได้

วิธีป้องกันและลดความเสี่ยงโรคอัลไซเมอร์

                  โรคอัลไซเมอร์จะไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่การศึกษาพบว่า การมีวิถีชีวิตที่มีสุขภาพดีสามารถช่วยชะลอหรือลดความเสี่ยงการเกิดโรคได้ถึง 40% โดยมีแนวทางการป้องกันดังนี้

           1. รับประทานอาหารบำรุงสมอง

               • อาหารที่แนะนำ: ปลาทะเลน้ำลึก (แซลมอน ทูน่า) ที่มีโอเมก้า-3, ผักใบเขียว, ผลไม้ตระกูลเบอร์รี่, ถั่วและธัญพืช, น้ำมันมะกอก

               • หลีกเลี่ยง: อาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง เช่น กะทิ ไขมันสัตว์

           2. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

               •  ออกกำลังกายอย่างน้อย 30 นาที/วัน, 5 วัน/สัปดาห์

               •  กิจกรรมแนะนำ: เดินเร็ว, ว่ายน้ำ, โยคะ, ไทชิ, ปั่นจักรยาน, เต้นรำ

           3. ฝึกสมองด้วยกิจกรรมที่ท้าทาย

               • เล่นเกมปริศนา ครอสเวิร์ด ซูโดกุ

               • เรียนรู้ภาษาใหม่ หรือฝึกเล่นดนตรี

               • อ่านหนังสือ ทำงานศิลปะ

           4. นอนหลับให้มีคุณภาพ

               • นอนหลับ 7-9 ชั่วโมง/คืน

               • ขณะนอนหลับสนิท สมองจะกำจัดโปรตีนเบต้า-อะไมลอยด์ (สาเหตุของโรค)

               • รักษาเวลานอนและตื่นให้สม่ำเสมอ

           5. ควบคุมความเครียด
               • ฝึกสมาธิ โยคะ หรือการหายใจลึกๆ
               • ทำกิจกรรมที่ชื่นชอบ พูดคุยกับคนที่ไว้ใจ

            6. มีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม
               • พบปะเพื่อนฝูงและครอบครัวสม่ำเสมอ
               • เข้าร่วมชมรมหรือกิจกรรมกลุ่ม

            7. ควบคุมโรคประจำตัว

                • ควบคุมความดันโลหิต ระดับน้ำตาล และคอเลสเตอรอล

                • รักษาน้ำหนักตัวให้เหมาะสม

                • หลีกเลี่ยง PM2.5 โดยสวมหน้ากากและใช้เครื่องฟอกอากาศ
            8. หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยง
                • งดสูบบุหรี่
                • จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์
                • หลีกเลี่ยงการนอนดึก
            9. รับวิตามินและอาหารเสริมที่จำเป็น
                • วิตามินบี12, วิตามินดี, โอเมก้า-3, วิตามินอี

                • ควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน
          10. ตรวจสุขภาพประจำปี
               • ตรวจการทำงานของสมอง ความจำ และการรู้คิด

               • ตรวจความดันโลหิต ระดับน้ำตาล และคอเลสเตอรอล

               • ปัจจุบันมีการตรวจเลือด P-TAU ที่สามารถทำนายการเกิดโรคล่วงหน้าได้ถึง 10 ปี

แหล่งข้อมูลอ้างอิง
            1.         Alzheimer’s Association - Stages of Alzheimer’s (https://www.alz.org/alzheimers-dementia/stages)
            2.         โรงพยาบาลบางปะกอก 9 อินเตอร์เนชั่นแนล - โรคอัลไซเมอร์ รู้เร็ว รักษาทัน ก่อนอาการรุนแรง
            3.         Eisai’s hhc Thailand - อัลไซเมอร์มีกี่ระยะ (https://hhcthailand.com/stages-of-alzheimer/)